Sanular czy Zanolari? Przodkowie z XVII-wiecznej Italii

W 1783 roku mój antenat Peter Welsing z rodziną przybył do kolonii Jeżowe w powiecie Nisko. Bardzo szybko ślad w kolonii po nim zniknął, rodzina nie występowała w księgach metrykalnych. H. Lepucki w książce Działalność kolonizacyjna Marii Teresy i Józefa II w Galicji 1772-1790 zapisał: W dwóch przypadkach próbowano osiedlić Niemców na gorszych glebach (Jata, Jeżowe), ale później 10 rodzin przeniesiono na inny teren, na lepsze gleby. Zdanie to było dla mnie ważnym tropem. Badając przypis i kolejne książki ustaliłam, że dotyczy to ukazu z 30 kwietnia 1786 roku, a koloniści rzeczywiście reklamowali przydzieloną im ziemię. Moich przodków przeniesiono do kolonii Schönanger koło Mielca. 

Te zawirowania sprawiały, że poszukiwania prowadziłam w różnych kierunkach. Raz cofałam się wstecz, a raz do przodu. Zbierałam wszystkich pojawiających się Welsingów i szukałam kolejnych punktów zaczepienia. Udało mi się stworzyć pokaźne drzewo rodziny - wciąż zawiera ono jednak wiele niewiadomych. Rodzina Welsing przybyła z Volxheim w parafii Wöllstein. Udało mi się dotrzeć do książki Familienbuch der Volxheimer Katholiken von 1699-1798. Zapisano, że Jan Piotr Welsing w 1759 roku poślubił Annę Małgorzatę Sandler z Sulzheim. W Volxheim urodziło się im 6 dzieci: Maria Klara, Józef, Jan Teodor, Bartłomiej, Jan Fryderyk, Wilhelm. Jan Piotr Welsing był synem Jana Adama (~1698 +1775) i Anny Barbary Leis (~1705 +1765) z Dörrebach. Jan Piotr był kowalem żelaza i swój fach terminował prawdopodobnie w Sulzheim k. Moguncji gdzie poznał swoją przyszłą żonę Annę Małgorzatę Sandler. Tylko zapis nazwiska był całkiem inny.

Rodzina Sanular z Sulzheim k. Moguncji

2 października 1759 roku w Sulzheim bei Mainz odbył się ślub Jana Piotra Welsing kowala żelaza z Volxheim i Anny Małgorzaty Sanular z Sulzheim córki Bartłomieja i Anny Gertrudy. W Sulzheim para pozostała kilka lat i tam urodził się: Jan Adam, Michał, Jan i Jan Jakub. Następnie para przeniosła się do Volxheim, gdzie rodzą się kolejne powyżej wymienione dzieci. W 1783 roku rodzina emigruje do Galicji, gdzie rozpoczyna się kolejny rozdział w ich życiu. 

Wróćmy jednak do rodziny Sanular. Była to rodzina mieszczan z Sulzheim. Ojciec Anny Małgorzaty był rzemieślnikiem budującym okna (łac. fenestrarius). Bartłomiej Sanular poślubił w 1730 roku Annę Gertrudę Stoltz: 

Bartholomeus, Pauli Sanular et Catharinae con[jugum] legitimorum filius, in templo, praesentibus parentibus et a[liis] [?] ex utraque parte [?], publice intronizatus est cum p[udi]ca et honesta virgine Anna Gertruda Stoltzin, f[ilia] Adami Stoltz et Annae Mariae conjugum legitimorum, die decima Januarii 1730

Tu również nie jest prosto. Jan Adam Stoltz jest kowalem żelaza, który również osiedlił się w Sulzheim ok. 1709 roku. Online pojawił się indeks do aktu chrztu z 1707 roku Anny Gertrudy córki Jana Adama Stolz i Anny Marii z Flörsheim am Main. Jest to obiecujący trop, gdyż oba miejsca dzieli tylko 50 km.

Bartłomiej i Anna Gertruda całe życie spędzili w Sulzheim. Tam rodziły się ich dzieci: Jan Józef, Jan Adam, Anna Małgorzata, Jan, Sebastian, Jakub i Jan. Nazwisko w aktach dzieci zapisywano różnie: Sanular, Sannular, Sanula, Sannula. Dzieci Bartłomieja również kontynuowały tradycje rzemieślnicze i z czasem opuściły miasto Sulzheim. Jako pierwszy do Sulzheim przybył ojciec Bartłomieja - Jan Paweł.

Z Italii do Sulzheim

Pierwszy raz w księgach metrykalnych katolickiej parafii w Sulzheim odnotowano rodzinę w 1699 roku. 25 stycznia 1699 roku odbył się chrzest Jana Józefa. Kolejno chrzczono: Jana Piotra (1701), Bartłomieja (1705), Marcina Jakuba (1708), Pawła (1710), Jana Adama (1713) oraz Marię Magdalenę (1716). Warianty nazwisk dzieci w księdze chrztów pojawiał się różne: Sannular, Sanalar, Sommulars (na marginesie poprawiono później na Sanular), Sannular oraz Sannulars. Kiedy kolejne pokolenie brało ślub i rodziły się wnuki Jana Pawła pozostały już wersje: Sanular, Sannular, Sanula i Sannula.

1705, akt chrztu Bartłomieja Sanular - 7xpradziadek

W aktach chrztów Jana Józefa, Bartłomieja, Marcina Jakuba, Jana Adama zapisano przy ojcu słowo Itali (Włoch). W akcie Marcina Jakuba dodatkowo ojcem chrzestnym był Jakub N. z Italis Alpenis. Wreszcie w 1723 roku w akcie małżeństwa Jana Józefa zanotowano, że ojciec jest murarzem/budowniczym z Italii (Italii murarius), ojciec panny młodej Anny Elżbiety Arnold był ławnikiem miejskim.

Zniekształcone nazwisko

Księgi metrykalne z początku XVIII wieku pokazują proces zniekształcania nazwiska, które ostatecznie przybrało formę Sanular. Mając w rodzinie głównie rzemieślników wielokrotnie korzystałam z ksiąg miejskich i ksiąg cechów rzemieślniczych. Wysłałam zapytanie do archiwum w Moguncji o księgi miejskie i cechów rzemieślniczych z Sulzheim. Archiwum Miejskie w Moguncji przechowuje jednak tylko dokumenty dotyczące miasta. Poradzono mi zapytać w archiwum w Würzburg i archiwum w Darmstadt. Kolejne archiwa odesłały mnie dalej... Ostatecznie porzuciłam na chwilę temat i zaczęłam szukać rozwiązania zagadki jak mogło brzmieć nazwisko początkowo na terenie Włoch. Budowniczy z północy Italii przybywali na kontrakty sezonowe za pracą. Tak pewnie też wędrował i mój przodek. Jan Paweł urodził się ok. 1670 roku w Italii, a zmarł w Sulzheim w 1743 roku. Do Sulzheim przybył ok. 1698 roku. Szukając online i pytając innych genealogów natrafiłam na kilka nazwisk, ale to Zanolari przykuło moją uwagę. Wydaje mi się dość prawdopodobne, że pisząc je ze słuchu można je zniekształcić do formy Sanular. W drzewach online znalazłam gałąź rodu Zanolari z Szwajcarii. Przodek tej rodziny przybył z Sondrio (dziś Lombardia, Włochy) w Alpach Retyckich. Giovanni Domenico Zanolari urodzony w 1723 w Sondrio poślubia w Poschiavo Annę Marię Crameri. Był synem Giovanniego Battisty Zanolari (ur. ok. 1684) i Marii Angeli Zerlotti. Samo Sandrio od połowy XVI wieku do wojen napoleońskich było pod kontrolą państwa Freistaat der Drei Bünde (protoplasta szwajcarskiego kantonu Gryzonia), 

co w XVII wieku doprowadziło do krwawych walk między katolickimi mieszkańcami doliny, usiłującymi odzyskać niepodległość, a protestantami

Jest to interesujący wątek. Do wyjazdu mojego przodka mogła skłonić nie tylko chęć zarobku, ale ewentualne wojny. Pytaniem pozostaje samo nazwisko Jana Pawła. Czy rzeczywiście może to być Zanolari? A może Wy macie jakieś inne pomysły? 

Volxheim w Nadrenii-Palatynacie, Niemcy

Sprowadzanie kolonistów niemieckich na ziemie Galicji należące do zaboru austriackiego zapoczątkowała cesarzowa Maria Teresa, a dzieło kontynuował jej syn Józef II. W latach 1774-1790 w Galicji osadzono ok. 18 tysięcy kolonistów. Wśród skuszonych dogodnymi warunkami patentu kolonizacyjnego był mój antenat. 6 lutego 1783 roku Jan Piotr Welsing osiedlił się w kolonii we wsi Jeżowe położonej w powiecie Nisko cyrkule Rzeszów. Do Galicji przybył wraz z żoną i dziećmi - córką i 4 synami. Rodzina Welsing przybyła z małej miejscowości Volxheim leżącej w Nadrenii-Palatynacie w Niemczech.

Volxheim

Volxheim to niewielka miejscowość o powierzchni 4,91 km2 położona w dolinie gór Hunsrück nad brzegiem rzeki Nahe w południowo-zachodnich Niemczech. 

Volxheim z lotu ptaka. Źródło: googlemaps

Volxheim zamieszkują zarówno katolicy jak i protestanci, którzy korzystają z kościołów wybudowanych w 1790 roku. Na przestrzeni lat oba kościoły były kilkukrotnie odbudowywane lub naprawiane. Obecnie w Volxheim mieszka 1119 osób (dane z 2015 roku). W mieście znajduje się pięć winnic należących do rodzin Antweiler, Busch, Müller, Espenschied. W większości mieszkańcy koncentrują swoje życie zawodowe w okolicznych miastach. Są to informacje o obecnej twarzy miasta. Mnie interesuje życie mieszkańców Volxheim w XVIII wieku, czyli w czasach gdy żył tam mój przodek z rodziną. Dzięki przeprowadzanym spisom ludności wiadomo, że w Volxheim zamieszkiwało: w 1815 roku 408 osób, w 1835 roku 655 osób,  a w 1871 roku 620 osób. Na podstawie danych z XIX wieku myślę, że w XVIII wieku liczba ludności wahała się pomiędzy 300-500 osób. A może nawet była jeszcze niższa z powodu wojen i klęsk żywiołowych, które kolejno nękały okolicę. Do końca XVII wieku Volxheim leżało w strefie wpływów dwóch landów: Palatynatu i Badeni. Sytuację zmieniła wojna o Palatynat, tzw. wojna dziewięcioletnia (1689–1697) pomiędzy Francją, a Wielką Koalicją (Rzesza, Anglia, Holandia, Hiszpania i Sabaudia). Wojska francuskie poniosły klęskę, a Volxheim należało od tej pory do Elektoratu Palatynu (Kurpfalz), a kilka lat później w 1714 roku ziemię przyłączono do Elektoratu Moguncji (Kurmainz). Skończyły się wojny i przez kilkadziesiąt lat jedyną niszczącą działalnością były szkody spowodowane siłami natury. Największa i najbardziej śmiercionośna była w XVIII wieku powódź i skrajnie niskie temperatury na przełomie 1783/1784 roku. W Volxheim i okolicy kilkaset osób poniosło śmierć w nurcie rzeki Nahe, zniszczone zostały budynki i mosty. Temperatura była tak niska, że ludzie zamarzali nawet w swoich domach. Wielka polityka znów wpłynęła na miejscowość końcem XVIII wieku, gdy ziemię zajęli rewolucjoniści z Francji. Przez cały okres wojen napoleońskich Volxheim było częścią Pierwszej Republiki Francuskiej. Trzeba dodać, że podstawą życia mieszkańców była uprawa winorośli i rolnictwo, a na nie wojny i klęski żywiołowe na pewno nie mają dobrego wpływu. 

          

          

Co zatem z życiem religijnym mieszkańców w XVIII wieku? W Volxheim nie było katolickiego kościoła aż do 1790 roku, wcześniej w XVII wieku ewangelicy mieli świątynię, która uległa jednak zniszczeniu. Parafia Hackenheim podaje, że w XVIII wieku katoliccy mieszkańcy Volxheim należeli do grona jej parafian. Nie mam powodów wątpić w te informacje, ale tak się składa, że moi przodkowie są zapisani w księgach parafii Wöllstein. Volxheim leży pomiędzy miejscowościami Hackenheim i Wöllstein. Myślę, że po prostu moim przodkom bliżej było do kościoła w Wöllstein, dlatego tam rejestrowano ich śluby, narodziny, zgony w latach 1720-1790.

Rodzina Welsing z Volxheim

Korzystanie z niemieckich metrykaliów jest dużo wygodniejsze niż z polskich ksiąg. W parafiach znajdują się opracowane księgi rodzin (Familienbuch) zawierające spis wszystkich zdarzeń parafialnych dla danej rodziny na przestrzeni określonego okresu czasu. W Volxheim księgi rodzin zawierają informacje z przestrzeni 100 lat, czyli dla mnie była istotna księga z lat 1699-1798. Pod literą W moich antenatów dotyczą liczby 144-148. Na ich podstawie mogłam stworzyć drzewo potomków Jana Adama Welsing.

Dzieci i wnuki Jana Adama i Anny Barbary małżonków Welsing

Osiadły w Galicji Jan Piotr Welsing był synem Jana Adama i Anny Barbary Leis małżonków Welsingów. Jan Adam urodził się w 1698 roku, a w 1722 poślubił Annę Barbarę Leis pochodzącą z miejscowości Dörrebach oddalenej od Volxheim o 30 km w kierunku zachodnim. Para doczekała się sporej gromadki dzieci - 4 córek i 5 synów: Gotfryd (poślubił Marię Elżbietę Schmidt), Anna Małgorzata (wyszła za mąż za Jana Weinheimer), Weronika (wyszła za mąż za Jana Mikołaja Lautenfeld), Jan Michał (poślubił Marię Annę Antweiler, z którą był spokrewniony w 4 stopniu), Jan Piotr (mój przodek, poślubił Annę Małgorzatę Sandler), Maria Elżbieta (*1736 +1744), Małgorzata Elżbieta, Jan, Jan Andrzej. Dzieci otrzymywały na chrzcie imiona po swoich rodzicach chrzestnych - dziewczynki po matkach chrzestnych, a chłopcy po ojcach chrzestnych. 5 rodzeństwa opuściła Volxheim. Wiktoria zamieszkała w Kreuznach, skąd pochodził jej mąż. Jan Piotr wyemigrował do Galicji. Losy Małgorzaty Elżbiety, Jana i Jana Andrzeja nie są mi znane gdyż zawarli oni związki małżeńskie i/lub zmarli poza parafią.

Gałąź moich antenatów z rodziny Welsing

Jan Piotr zanim opuścił Volxheim założył tam rodzinę. W 1759 roku poślubił pochodzącą z Sultzheim Annę Małgorzatę Sandler. W Volxheim urodziło im się 6 dzieci: Maria Klara, Józef, Jan Teodor, Bartłomiej, Jan Fryderyk oraz Wilhelm. Jeden z synów - Józef - zmarł w dzieciństwie. W 1783 roku Jan Piotr Welsing z małżonką Anną Małgorzatą i 5 dzieci zapoczątkował nowy rozdział w historii rodziny - polską linię rodu Welsingów.


Zapraszam do lektury innych postów powiązanych z rodziną Welsing:
Rodzina Welsing moim genealogicznym „węzłem gordyjskim” - część 1 - Marianna z domu Welsing
Rodzina Welsing moim genealogicznym „węzłem gordyjskim” - część 2 - Welsingowie w XVIII i XIX-wiecznej Galicji
Rodzina Welsing moim genealogicznym „węzłem gordyjskim” - część 3 - zabór rosyjski
Józef Welsing - potomek kolonistów i powstaniec
Droga niemieckiego kolonisty do Galicji - kolonizacja Marii Teresy i Józefa II

Źródła:
http://www.vg-badkreuznach.de/vg_bad_kreuznach/Gemeinden/Volxheim/Historie/
https://de.wikipedia.org/wiki/Volxheim
https://www.triposo.com/loc/Bad_Kreuznach/history/background
Familienbuch der Volxheimer Katholiken von 1699-1798

Zdjęcia:
http://allthecities.com/cities/volxheim

Pierwsza publikacja: 22 lipiec 2017